Kopafbeelding over-het-cpb CPB

Modellen

Het CPB gebruikt modellen bij het maken van prognoses en analyses. Op deze pagina vindt u een overzicht van alle modellen die het CPB op dit moment gebruikt.

Macro-economisch

SAFFIER II

SAFFIER II wordt gebruikt voor analyses en ramingen voor de Nederlandse economie op korte en middellangetermijn. Lees voor een uitgebreide beschrijving van dit model: SAFFIER II: 1 model voor de Nederlandse economie, in 2 hoedanigheden, voor 3 toepassingen.

Worldscan

Het model Worldscan wordt gebruikt voor internationale langetermijnscenario's, bijvoorbeeld over klimaatbeleid en Europese integratie.

Belastingen, sociale zekerheid en arbeidsmarkt

MICSIM

Het model MICSIM wordt gebruikt voor de langetermijnanalyse van wijzigingen in het belasting- en sociale zekerheidsstelsel.

MIMOSI

Het model MIMOSI wordt gebruikt voor de berekening van (mutaties in) het reëel beschikbaar inkomen van huishoudens, de gemiddelde arbeidskosten, wig en replacement rates.

Actuaris 

Het model Actuaris wordt gebruikt voor de analyse van langetermijnontwikkelingen in pensioenpremies en uitkeringen.

TAXUS

Het model TAXUS wordt gebruikt voor korte- en middellangetermijnramingen van belastingen (m.u.v. loon- en inkomstenbelasting). Lees meer over TAXUS in een CPB Achtergronddocument.

Rekenschema arbeidsaanbod

Het rekenschema arbeidsaanbod wordt gebruikt voor korte- en middellangetermijnramingen van het arbeidsaanbod.

Vergrijzing en overheidsfinanciën

Generatierekeningen

De Generatierekeningen worden gebruikt voor de boekhoudkundige berekening van de overheidsuitgaven en -inkomsten op lange termijn, voor de boekhoudkundige berekening van het netto profijt voor toekomstige generaties en voor boekhoudkundige berekening van houdbare overheidsfinanciën (tax gap).

GAMMA

Het model Gamma wordt gebruikt voor langetermijnanalyses van vergrijzing, netto profijt en houdbare overheidsfinanciën.

Overheidsrekening

De Overheidsrekening wordt gebruikt voor een gedetailleerde boekhouding voor totale overheidsfinanciën op korte en middellangetermijn en voor de raming van collectieve uitgaven en inkomsten m.u.v. belastingen, zorg en sociale zekerheid.

Koopkracht en arbeidskosten

MIMOSI 

Het model MIMOSI wordt gebruikt voor de berekening van (mutaties in) het reëel beschikbaar inkomen van huishoudens, de gemiddelde arbeidskosten, wig en replacement rates.

Rekenschema herverdeling over het leven

Het Rekenschema herverdeling over het leven wordt gebruikt voor boekhoudkundige berekeningen over de gehele levensloop van de verdeling van het verdiende inkomen, de herverdeling door de overheid en de resulterende verdeling van de welvaart en voor boekhoudkundige berekening van de marginale belasting- en premiedruk over de gehele levensloop.

Kosten-batenanalyses 

KBA's

Een kosten-batenanalyse (KBA) is een systemathische methode die wordt gebruikt om de kosten en baten van een object voor een samenleving als geheel in kaart te brengen.

Statistische modellen

WISER

Het model WISER wordt gebruikt voor de kortetermijnraming van de CAO-lonen.

Conjunctuurindicator

De Conjunctuurindicator wordt gebruikt om toekomstige conjunctuuromslagen te signaleren op basis van leading indicators.

X

SAFFIER II

Sinds mei 2010 gebruikt het CPB het macro-econometrische model SAFFIER II. Het CPB gebruikt SAFFIER II voor kortetermijnramingen zoals CEP en MEV en voor middellangetermijnanalyses, zoals de doorrekening van het regeerakkoord.

SAFFIER II is een geactualiseerde en gemoderniseerde versie van zijn voorganger: SAFFIER. Omdat het model niet fundamenteel is gewijzigd, is de modelnaam gehandhaafd. Het model wordt vooral gebruikt voor analyses en ramingen op korte en middellange termijn.

SAFFIER is ontstaan uit integratie van de modellen SAFE en JADE en bouwt op deze modellen voort. Bij de integratie is getracht de relatief sterke eigenschappen van beide te behouden en in SAFFIER te verwerken. Op hun beurt bouwden SAFE en JADE weer voort op hun illustere voorgangers, zoals FKSEC, FREIA en KOMPAS.

X

Worldscan

WorldScan is een recursief dynamisch algemeen evenwichtsmodel voor de wereldeconomie, ontwikkeld voor de analyse van lange termijn vraagstukken in de internationale economie. Het model wordt zowel ingezet voor de bouw van lange termijn scenario's als voor beleidsanalyses, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatverandering, economische integratie en handel. In het algemeen wordt WorldScan bij elke toepassing ook inhoudelijk aangepast.

WorldScan wordt in CPB Document 111 beschreven.

X

MICSIM

Met MICSIM kunnen de langetermijneffecten van maatregelen in het stelsel van belastingen, uitkeringen, toeslagen en subsidies op de overheidsfinanciën, de inkomensongelijkheid, de werkgelegenheid en de productiviteit integraal worden gesimuleerd.

MICSIM is een microsimulatiemodel. Voor ruim 100.000 personen in huishoudens wordt de arbeidsparticipatie-beslissing gemodelleerd. Voor huishoudens met kinderen jonger dan 12 jaar wordt daarnaast ook de keuze voor formele kinderopvang gemodelleerd. De gedragsreacties zijn bepaald met behulp van een grote en rijke paneldataset voor de periode 2006-2009. De eigenschappen van het model zijn getoetst aan de uitkomsten van quasi-experimentele studies.

MICSIM wordt beschreven in een CPB Achtergronddocument. Een uitgebreide set van varianten is te vinden in Kansrijk Arbeidsmarktbeleid.

X

MIMOSI

Het microsimulatiemodel MIMOSI geeft bij ramingen en beleidsanalyses een beeld van de koopkrachtontwikkeling voor circa 85.000 kernpersonen plus hun huishoudensleden (in totaal ongeveer 240.000 personen).

Het is een simulatiemodel waarmee de koopkrachteffecten van beleid doorgerekend kunnen worden. Daarnaast wordt MIMOSI ook ingezet voor de raming van de loonvoet. De microdata zijn afkomstig uit het InkomensPanelOnderzoek uit 2010 (IPO2010). Een deel van de gegevens (zoals de deeltijdfactor, informatie over woon-werkverkeer, jaarlijkse huur, leeftijden en vermogensbestanddelen) is bijgeschat uit andere bronnen.

MIMOSI wordt beschreven in CPB Document 161.

X

Actuaris

Actuaris is een actuarieel model van de Nederlandse pensioensector. Op basis van demografische en economische gegevens zoals bevolkingsomvang, sterftekansen, rente, productiviteitsgroei, geeft het model lange termijn prognoses voor premies, uitkeringen, vermogens, verplichtingen enz. Het model onderscheidt verschillende opbouwsystemen (eindloon, middelloon en beschikbare premieregeling) en financieringssystemen en gaat uit van marktwaardering.

X

TAXUS

TAXUS is een tijdreeksmodel dat gebruikt wordt om de belastingopbrengsten (met uitzondering van de loon- en inkomstenbelasting) te ramen in de driemaandelijkse kortetermijnprognoses en de middellangetermijnverkenningen van het CPB. Voor de raming van de loon- en inkomstenbelasting wordt het crosssectie model MIMOSI gebruikt.  Het model sluit qua detailniveau volledig aan bij zowel de door het CBS gehanteerde belastingindeling in de Nationale Rekeningen (NR) als bij de indeling van de rijksbelastingen van het ministerie van Financiën. De belastingopbrengsten worden geraamd in wisselwerking met het macromodel SAFFIER. 

TAXUS belicht de vele aspecten van de belastingontvangsten. Zo maakt het onderscheid tussen de belastingontvangsten op EMU transactiebasis en op kasbasis, onderscheidt het verschillende soorten betalers (huishoudens, bedrijven, buitenland) en ontvangers (rijk, lagere overheden, Europese Uniebuitenland), berekent het de jaar op jaar progressiefactor en de totale beleidsmatige verandering in de belastingdruk (blo). Tenslotte bevat TAXUS de administratie van het effect van beleid op de verschillende aspecten van de belastingontvangsten (beleidsmatige lastenontwikkeling; blo).

X

rekenschema arbeidsaanbod

De ontwikkeling van het arbeidsaanbod wordt bepaald door de ontwikkeling van de bevolking naar leeftijd en geslacht en van de bijbehorende participatiegraden. Deze participatiegraden ontwikkelen zich deels trendmatig en deels door effecten van beleid, met name inzake de sociale zekerheid. In het rekenschema dat wordt gebruikt om de toekomstige ontwikkeling van het structurele arbeidsaanbod te ramen, wordt de trendmatige ontwikkeling geschat op basis van ontwikkelingen in het verleden en kunnen de beleidseffecten ad hoc worden geraamd.

Naast de trendmatige ontwikkeling en de beïnvloeding door beleidsmaatregelen speelt ook de conjunctuur een rol bij de arbeidsparticipatie. Als het goed gaat treden extra mensen toe tot de arbeidsmarkt en als het minder goed gaat trekken sommigen zich terug. Deze conjuncturele component wordt in de macro- en arbeidsmarktmodellen van het CPB en dus buiten het rekenschema om geraamd.

X

Generatierekeningen

Generatierekeningen is een boekhoudkundige berekening van de baten en lasten van de overheid voor een gemiddeld lid van een generatie over zijn hele leven. Dit betreft zowel de huidige generaties als de toekomstige generaties.

Deze berekening laat zien hoe overheidsbeleid, zoals ten aanzien van het EMU-saldo en de overheidsschuld, de welvaart van generaties beïnvloedt. Hun, vaak tegengestelde, belangen worden geëxpliciteerd.

Voor deze berekening moeten eerst de leeftijdspecifieke profielen van de inkomsten en uitgaven van de overheid op jaarbasis worden bepaald. Ook zijn diverse veronderstellingen noodzakelijk, zoals ongewijzigde tarieven en regelingen, macro-economische ontwikkeling, rentevoet, demografie, participatie en geen gedragsreacties.

De leeftijdspecifieke profielen kunnen ook worden gebruikt om de toekomstige effecten van de vergrijzing op de overheidsbegroting, o.a. in de vorm van oplopende uitgaven aan de AOW en de zorg, in kaart te brengen en te analyseren.

Tot slot kan worden nagegaan welke ombuigingen dan wel lastenverzwaringen, qua omvang en temporisering, vereist zijn om de oplopende kosten te dekken. Dit geeft tevens een maatstaf voor de mate van (on)houdbaarheid van het huidige stelsel van collectieve regelingen.

X

Gamma

Als analyse-instrument wordt in het programma Vergrijzing en pensioenen het GAMMA model beheerd en gebruikt bij beleidsonderzoek. GAMMA is een dynamisch algemeen evenwichtsmodel met overlappende generaties voor de Nederlandse economie. Doordat het model overlappende generaties onderscheidt is het in het bijzonder geschikt voor analyse van het vergrijzingsprobleem.

Een beschrijving van Gamma is te vinden in CPB Document 147:'GAMMA, a Simulation Model for Ageing, Pensions and Public Finances' (juni 2007) en CPB Memorandum 115:'Description Gamma Model; version pension study' (maart 2005).

X

Rekenschema herverdeling over het leven

Dit rekenschema meet over de gehele levensloop de verdeling van het verdiende inkomen, de herverdeling door de overheid en de resulterende verdeling van de welvaart. De herverdeling door de overheid wordt bepaald voor alle belastingen en premies alsmede voor de overheidsuitgaven waarvan de baten individualiseerbaar zijn, zoals sociale zekerheid, zorg en onderwijs. Dit rekenschema is veelomvattender dan de gebruikelijke berekeningen van koopkracht en herverdeling doordat rekening wordt gehouden met de gehele levensloop en een groter deel van de overheidsuitgaven.

Met een variant op dit rekenschema kan de marginale belasting- en premiedruk vanuit levensloopperspectief worden berekend. Het bepaalt welk deel van een loonsverhoging wordt 'wegbelast' als ook rekening wordt gehouden met effecten in de toekomst, zoals via het pensioenstelsel.

Het rekenschema en de resultaten voor Nederland worden beschreven in CPB Document 79.

X

kosten-batenanalyse

Een kosten-batenanalyse (KBA) is een systematische methode om de kosten en baten van een project voor een samenleving als geheel in kaart te brengen. Deze methode is goed verankerd in de welvaartstheorie en kent een lange traditie. Alle aspecten waaraan de mensen een waarde hechten worden voor zover mogelijk in geld uitgedrukt en opgeteld.

Projecten worden met een zogenoemd nul-alternatief vergeleken: een combinatie van de beste andere aanwending van middelen en de best mogelijke andere oplossingen voor knelpunten. Als bij uitvoering van een project de totale baten voor de maatschappij groter zijn dan de totale kosten, is het uitgangspunt dat de samenleving als geheel erop vooruitgaat. Daar bij een project vaak 'winnaars' en 'verliezers' zijn, worden verdelingseffecten zichtbaar gemaakt. De weging daarvan is een politieke beslissing.

Ook de onzekerheden en risico's die met een project samenhangen worden geïnventariseerd.

In Nederland is in 2013 een 'Algemene leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse' opgesteld die als uitgangspunt fungeert voor het verrichten van KBA's.  Deze leidraad is beschreven in CPB Boek 10.

X

WISER

Analysemodel WISER (Wage Information System for Economic Research) wordt ingezet voor analyse en ramingen van de cao-loonontwikkeling.

Een uitgebreide toelichting op WISER is te vinden in CPB Memorandum 62.

X

Conjunctuurindicator

Bij het maken van kortetermijnramingen voor de Nederlandse economie speelt bij het Centraal Planbureau het kwartaalmodel SAFFIER II een centrale rol. Het CPB maakt daarbij ook gebruik van andere instrumenten, waarvan de CPB-conjunctuurindicator er één is. Met deze conjunctuurindicator wordt getracht toekomstige conjuncturele omslagpunten vroegtijdig te signaleren aan de hand voorlopende indicatoren ('leading indicators').

Naast het actualiseren van de samenstelling van de conjunctuurindicator aan de hand van recente economische conjunctuurgegevens worden ook de gehanteerde methoden en technieken regelmatig tegen het licht gehouden en waar nodig gereviseerd.

De laatste revisie dateert van 2010 en wordt gebruikt met ingang van 2011. De gehanteerde methodologie en huidige samenstelling staan beschreven in CPB Document 219.

Deel deze pagina