Kopafbeelding onderzoek CPB

Welvaartsstaat

De werkloosheidsuitkering, de arbeidsongeschiktheids- verzekering, de bijstand en de AOW, de collectieve oudedagsvoorziening. Nederland is een welvaartsstaat en die welvaartsstaat vergt continu onderhoud, daarom wijdt het CPB er veel onderzoek aan.

Welvaartsstaat

Een belangrijke verantwoordelijkheid van de rijksoverheid is de inrichting van de welvaartsstaat. Hieronder vallen zowel de sociale zekerheid als de inkomensverdeling van de bevolking. De uitgaven aan sociale zekerheid beslaan in Nederland ongeveer een kwart van de totale collectieve uitgaven.

Het is daarmee vanuit financieel perspectief één van de belangrijkste taken van de Nederlandse rijksoverheid. De inkomensverdeling wordt met name beïnvloed door het belastingstelsel. Daarbij zijn vooral de hoogte van de belastingtarieven van belang en de belastingkortingen en toeslagen die ten goede komen aan iedereen of juist alleen aan specifieke groepen.

naar boven

Sociale zekerheid

Het CPB verricht divers werk op het terrein van de sociale zekerheid. Ten eerste maakt het CPB ramingen voor de korte, middellange en lange termijn van het aantal uitkeringen en de daarmee gepaard gaande gevolgen voor de overheidsfinanciën. Deze worden onder andere gepubliceerd in de Macro Economische Verkenning (MEV), het Centraal Economisch Plan (CEP), de Economische Verkenning voor de middellange termijn (EV) en langetermijnstudies over de houdbaarheid van de overheidsfinanciën en de vergrijzing.

Ten tweede evalueert het CPB diverse beleidsmaatregelen op het terrein van sociale zekerheid. De laatste decennia zijn veel hervormingen doorgevoerd, bijvoorbeeld de invoering van de WIA en de WWB. Het CPB maakt voor al deze hervormingen een inschatting van de effecten op zowel korte als (middel)lange termijn en analyseert daarnaast in enkele gevallen achteraf wat het effect ervan is geweest.

Ten derde verricht het CPB ook breder onderzoek op het terrein van de sociale zekerheid, waarbij wel de relevantie voor het beleid voorop staat. Dit betreft onder andere onderzoek naar (toekomstige) ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en studies naar mogelijke beleidsmaatregelen en de effecten daarvan.

naar boven

Inkomens en koopkracht

De ontwikkeling van de koopkracht wordt met name bepaald door het verschil tussen de loonstijging en de inflatie (hoeveel heb ik dit jaar meer te besteden dan vorig jaar?), maar daarnaast speelt ook het beleid een belangrijke rol. De koopkracht is sterk afhankelijk van zowel de sociale zekerheid als de diverse belastingen en toeslagen.

Het CPB maakt analyses van de effecten van beleid op de koopkracht voor de korte en middellange termijn. Deze worden onder andere gepubliceerd in de MEV en het CEP. Daarnaast besteedt het CPB ook aandacht aan de effecten van inkomensmaatregelen op de lange termijn, waarbij de nadruk ligt op de effecten op de arbeidsmarkt. Ten slotte doet het CPB onderzoek naar de inkomensbronnen en de ontwikkeling van de inkomens gedurende de levensloop.

naar boven

Belastingen

Belastingen en toeslagen hebben  een groot effect op het besteedbaar inkomen en daarmee de inkomensverdeling, de prijzen van goederen en diensten,  winsten en vermogensvorming. Het CPB  streeft ernaar de economische effecten van de belangrijkste belastingen in Nederland goed in kaart te brengen. Betreffende belastingen op  ondernemen richt het onderzoek zich op de verschillen in fiscale behandeling van IB ondernemers (waaronder zzp-ers),  werknemers en vennootschappen. Daarnaast is er veel aandacht voor de directeur-grootaandeelhouder. Voor internationaal opererende multinationals focust het CPB zich op de bilaterale belastingverdragen, bronbelastingen en winstvrijstellingen. De effecten van de BTW worden op nationaal en Europees niveau onder de loep genomen, zoals de verstorende effecten van het lage tarief en vrijstellingen. Het CPB leidt een Europees consortium dat op verzoek van DG Taxud van de Europese Commissie onderzoek verricht naar de imperfecties van het huidige BTW stelsel. Ook de belastingen op vermogen staan op de onderzoeksagenda, zoals de fiscale behandeling van sparen, pensioenopbouw en de eigen woning.

naar boven  

Belastingheffing, sociale zekerheid en arbeidsmarkt

De marginale belastingdruk en de sociale verzekeringen hebben een effect op het arbeidsmarktgedrag van individuen. Daarmee hebben ze een effect op het arbeidsaanbod, de werkloosheid en de lonen. Het CPB heeft een microsimulatiemodel ontwikkeld om deze effecten in te schatten, dat begin 2014 in gebruik wordt genomen. Het gaat hierbij om veranderingen in de marginale belastingtarieven, heffingskortingen en toeslagen waaronder de kinderopvangtoeslag. Het model bepaalt hiervan de structurele effecten op werkgelegenheid en het overheidsbudget.

naar boven

Wonen

De overheid drukt op verschillende manieren een stempel op de woningmarkt. Subsidies, welstandsafspraken of bijvoorbeeld fiscale regelingen hebben gevolgen voor kopers, huurders, bouwers en corporaties. Het CPB doet onderzoek naar overheidsbeleid op dit terrein en het functioneren van deze markt. Voor analyses van hervormingen in het woonbeleid maakt het CPB onder meer gebruik van het woningmarktmodel, dat in 2010 ontwikkeld is. Daarin wordt het functioneren van huur- en koopwoningmarkt in hun onderlinge samenhang beschreven.

naar boven

Meest recente publicaties

Honderd jaar kosten-batenanalyse waterveiligheid in Nederland

Nederland heeft wereldwijd een grote reputatie op het gebied van waterveiligheid. Al meer dan een eeuw worden grote Nederlandse investeringsprojecten op het gebied van waterveiligheid ondersteund door een economische analyse van de kosten en baten voor de Nederlandse samenleving. Dit rapport geeft voor het eerst een overzicht van deze Nederlandse traditie.

CPB Achtergronddocument | 22 augustus 2017

52 pagina's | pdf document, 1.7 MB

Naar publicatie

Naar een Verkenning Brede welvaart

De drie Nederlandse planbureaus PBL, SCP en CPB gaan gezamenlijk een Verkenning Brede welvaart opstellen, die in 2018 op Verantwoordingsdag zal verschijnen.

CPB Policy Brief 2017/05 | 17 mei 2017

22 pagina's | pdf document, 1.1 MB

Naar publicatie

Uitdagingen en beleidsrichtingen voor de Nederlandse welvaartsstaat

De Nederlandse arbeidsmarkt verandert door technologische vooruitgang, globalisering, migratie en een hoger opgeleide en vergrijzende beroepsbevolking. Daarnaast verblijft een groeiende groep werkenden in de flexibele schil en die heeft daardoor weinig tot geen toegang tot de verworvenheden van de welvaartsstaat.

CPB Achtergronddocument | 17 november 2016

50 pagina's | pdf document, 1.7 MB

Naar publicatie

Deel deze pagina