Kopafbeelding perscentrum CPB

Oplossen maatschappelijke vraagstukken vergt gericht onderzoek

Gepubliceerd: 7 april 2017

Als de overheid een concreet maatschappelijk vraagstuk wil oplossen, zal zij onderzoek gerichter moeten inzetten. Voor meer algemene kennisontwikkeling kan de overheid onderzoekers juist beter vrij laten. Dit staat in de vandaag gepubliceerde policy brief ‘Integraal onderzoeksbeleid: doelen en instrumenten’ van het Centraal Planbureau (CPB).

De rijksoverheid investeert jaarlijks ruim 7,5 miljard euro per jaar in wetenschap en innovatie. Het overgrote deel (85%) van dit budget wordt nu ingezet voor research waarbij onderzoekers relatief veel vrijheid krijgen. Onderzoek ten behoeve van een concreet maatschappelijk doel (zoals de reductie van CO2-uitstoot of veilige dijken) vraagt echter om een andere aanpak dan het bevorderen van algemene kennisontwikkeling. De overheid kan de doelmatigheid bevorderen door het stellen van voorwaarden bij het contracteren, monitoring van de voortgang en het inzetten van prestatiebeloningen. Dit helpt om onderzoekers gericht te laten werken aan het bereiken van het concrete doel. Bij dergelijk ‘missiegedreven onderzoek’ is een grotere mate van vrijheid wel nodig als de uitkomsten van het onderzoek strijdig kunnen zijn met politieke kortetermijndoelstellingen. Vrijheid draagt dan bij aan de betrouwbaarheid van de onderzoeksresultaten.

Als het beleidsdoel missiegedreven is, dan is toegepast onderzoek vaak toereikend voor een effectieve oplossing. Alleen als de huidige kennisbasis ontoereikend is om een maatschappelijk vraagstuk op te lossen, liggen investeringen in grensverleggend onderzoek – zoals onderzoek naar nieuwe schone technologieën – voor de hand. Als algemene kennisontwikkeling het beleidsdoel is, dan is grensverleggend onderzoek juist wel het meest geschikt. Hierbij kan de overheid veel vrijheid bieden aan onderzoekers. Dit verhoogt de kans op toevallige ontdekkingen en stimuleert risicovol, innovatief onderzoek.

Óf de overheid onderzoeksbeleid meer of minder moet richten op concrete maatschappelijke doelen, is een open vraag. Het CPB doet in de policy brief geen uitspraken over de optimale verhouding tussen overheidsuitgaven aan missiegedreven en aan algemeen onderzoek, maar bespreekt welke instrumenten het beste bij welk beleidsdoel passen. Hierbij gaat de policy brief in op de volgende toepassingen: de vormgeving van de fiscale regeling voor research & development (WBSO), maatschappelijke uitdagingen in het topsectorenbeleid en onderzoeksbeleid voor de energietransitie.

Deel deze pagina