Kopafbeelding publicaties CPB

Integraal onderzoeksbeleid: doelen en instrumenten

CPB Policy Brief 2017/04, 7 april 2017

Het huidige Nederlandse innovatie- en wetenschapsbeleid geeft universiteiten, instituten, onderzoekers en bedrijven veel vrijheid bij het uitvoeren van onderzoek. Recent zijn diverse pleidooien gehouden voor een meer missiegedreven rol van de Nederlandse overheid bij de financiering van onderzoek. Het gaat hierbij om beleid met als doel om concrete maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Deze policy brief bespreekt de gevolgen van een keuze voor een missiegedreven of algemeen beleidsdoel voor de vormgeving van het onderzoeksbeleid. Met andere woorden: hoe kan de overheid haar beleidsinstrumenten het beste afstemmen op de doelen van het beleid? Welke afwegingen spelen hierbij een rol?

Lees ook het bijbehorende persbericht.

Als algemene kennisontwikkeling het beleidsdoel is, dan kan de overheid het beste grensverleggend onderzoek financieren. Dit type onderzoek brengt namelijk naar verwachting veel kennisspillovers met zich mee. Voor bedrijven zijn investeringen in grensverleggend onderzoek daarom vaak moeilijk of niet terug te verdienen. Bij de financiering van grensverleggend onderzoek kan de overheid het beste veel vrijheid bieden aan onderzoekers. Vrijheid geeft ruimte om toevallige ontdekkingen op te volgen en stimuleert risicovol, innovatief onderzoek. Algemene kennisontwikkeling vraagt dus om vrij en grensverleggend onderzoek.

Als het beleidsdoel missiegedreven is, dan is toegepast onderzoek vaak – maar niet altijd – toereikend voor een effectieve oplossing van het maatschappelijke vraagstuk. Grensverleggend onderzoek zal minder snel tot tijdige en haalbare oplossingen leiden dan toegepast onderzoek. Wanneer de huidige kennisbasis echter ontoereikend is om een maatschappelijk vraagstuk op te lossen, liggen investeringen in grensverleggend onderzoek voor de hand. Als, bijvoorbeeld, CO2-reductie niet gerealiseerd kan worden met de doorontwikkeling en uitrol van bestaande technologieën, dan is grensverleggend onderzoek nodig om nieuwe schone technologieën te ontwikkelen.

De overheid kan de doelgerichtheid en doelmatigheid van missiegedreven onderzoek bevorderen door onderzoek te contracteren, via het stellen van voorwaarden, monitoring van de voortgang, of het gebruik van prestatiebeloning. Alleen als de uitkomsten van het onderzoek strijdig kunnen zijn met politieke kortetermijndoelstellingen, is het voor de betrouwbaarheid van het onderzoek nodig om onderzoekers meer vrijheid te bieden.

Óf meer of minder missiegedreven onderzoek wenselijk is, is een open vraag. Deze policy brief doet dan ook geen uitspraken over de optimale verhouding tussen overheidsuitgaven aan missiegedreven en aan algemeen onderzoek, maar bespreekt welke instrumenten het beste bij welk beleidsdoel passen. Een keuze voor missiegedreven onderzoek vraagt om instrumenten waarbij onderzoekers door de overheid worden gecontracteerd. Daarnaast kan bij missiegedreven onderzoek overwogen worden om de verantwoordelijkheid

Deel deze pagina