National Productivity Board

Het kabinet heeft het Centraal Planbureau in april 2017 aangewezen als National Productivity Board (NPB) voor Nederland. NPB's zijn verantwoordelijk voor diagnose en analyse van ontwikkelingen in productiviteit en concurrentievermogen. Ook houden zij zich bezig met onafhankelijke analyse van beleidsuitdagingen op het gebied van productiviteit.
Theme image

De NPB’s zijn opgericht in 2016 op aanbeveling van de Europese Raad. Het CPB heeft daarbij een bijzondere positie, omdat het binnen de EU vaak als voorbeeld wordt gezien. In een startnotitie hebben wij beschreven hoe wij onze taak als NPB willen invullen. De eerste jaarlijkse beleidsdialoog over productiviteitsontwikkeling, die op 2 oktober 2018 heeft plaatsgevonden, is succesvol geweest en zal in 2019 worden vervolgd.

Het CPB doet onder andere onderzoek naar de global productivity slowdown: de groei van de structurele mondiale productiviteit mindert al jaren vaart. Omdat productiviteitsgroei een van de motoren is voor economische groei, is dit een zorgwekkend verschijnsel. In Nederland blijft de productiviteitsgroei al jarenlang steken onder de 1%. De structurele productiviteitsgroei (figuur) (geschoond voor conjuncturele bewegingen) lijkt sinds 2000 alleen maar te vertragen.

In de literatuur worden verschillende oorzaken geopperd voor de daling van de structurele productiviteitsgroei.

Bijvoorbeeld de geringe verspreiding van kennis en technologie tussen bedrijven doordat de productiviteitsgroei van hoogproductieve bedrijven (koplopers) en de rest (volgers) internationaal uiteenloopt. Het CPB vindt dat in Nederland de laatste tien jaar de productiviteitsgroei van Nederlandse koplopers en volgers niet uiteen aan het lopen is. Nederland wordt getypeerd door een relatief groot aandeel kleine bedrijven en die hebben ook een relatief groot aandeel in de groep koplopers. Omdat kleine bedrijven binnen korte tijd vrij snel kunnen groeien, verklaart dat deels de dynamische aard van de groep koplopers.

Een andere gesuggereerde oorzaak voor de vertraging van de productiviteitsgroei betreft het effect van marktmacht van bedrijven op de productiviteitsgroei. Het CPB heeft de relatie tussen ontwikkelingen in productiviteit en marktmacht onderzocht voor Nederland. Hieruit blijkt dat de marktmacht van bedrijven in Nederland niet is toegenomen.

Impact geanalyseerd

Daarnaast heeft het CPB de impact geanalyseerd van het aanscherpen van (milieu-)regulering op de productiviteit van het bedrijfsleven. Op basis van economische theorie kan zowel een positief als negatief productiviteitseffect van strengere regelgeving worden verwacht. De CPB Notitie beargumenteert dat brede welvaart per saldo kan toenemen door strenge regulering. De brede welvaart groeit wanneer de welvaartswinst als gevolg van milieueffecten groter is dan het welvaartsverlies voor het bedrijfsleven. Het welvaartsverlies is de gecombineerde afname van productie door uittredende bedrijven die de nalevingskosten van regulering niet kunnen dragen én de productiviteitsdaling die de overblijvende bedrijven ondervinden.

Met de blik op de productiviteit van werknemers toont het CPB aan dat hoger onderwijs, naast een direct productiviteitseffect op de hoogopgeleiden zelf, ook effect heeft op de productiviteit van anderen. Het CPB concludeert dat de externe effecten vooral binnen bedrijven plaatsvinden. Buiten bedrijven zijn de effecten relatief klein, en bovendien begrensd binnen de eigen bedrijfstak en op afzienbare afstand van de werkplaats (ongeveer tien kilometer).

Verstedelijking

Kijken we vervolgens naar steden, dan laten we in een Policy brief zien dat verstedelijking productiviteitsvoordelen biedt voor alle werknemers, maar ook dat deze voordelen niet voor alle bevolkingsgroepen even groot zijn.

In elke CEP (maartraming) wordt een (kader-)tekst opgenomen over productiviteit.
CEP 2018: CPB aangewezen als National Productivity Board (blz 30)
CEP 2019: Marktmacht in het vlakke land