Kopafbeelding publicaties CPB

De politieke economie van de hervormingen in de loon- en inkomstenbelasting

CPB Achtergronddocument, 30 juni 2016

Dit CPB Achtergronddocument behoort bij de CPB Policy Brief over de politieke economie van belastinghervormingen en gaat in op omvangrijke hervormingen in de loon- en inkomstenbelasting. De hoofdvraag is daarbij: waarom vinden sommige voorgenomen stelselhervormingen in de inkomstenbelasting doorgang, en andere hervormingen niet?

Lees het persbericht, CPB Policy Brief 2016/08 en de volgende CPB Achtergronddocumenten:

Ter beantwoording van deze vraag worden vier specifieke (pogingen tot) belastinghervormingen uitgelicht. De eerste herziening vond plaats in 1990, naar aanleiding van de werkzaamheden van de commissie-Oort. De tweede casus betreft de voorstellen van de commissie-Stevens  in 1991. Dat pakket voorstellen is destijds uiteindelijk niet ingevoerd, al zijn er wel onderdelen van geïmplementeerd. De derde behandelde belastingherziening is de Wet inkomstenbelasting 2001. Tot slot komen ook de meest recente hervormingspogingen, culminerend in het zogenoemde 5-miljard-pakket, aan bod. 

Dit achtergronddocument is gebaseerd op informatie uit de parlementaire archieven, commissierapporten, departementale stukken, fiscale vakbladen, dagbladen en interviews met personen die betrokken zijn geweest bij het proces van de genoemde hervormingen.

Wij beperken ons tot deze vier grote stelselherzieningen. Hierdoor komt een aantal hervormingen dat raakt aan de loon- en inkomstenbelasting niet aan de orde: 

•    De geleidelijke beperking van de hypotheekrenteaftrek. Deze komt in een afzonderlijk achtergronddocument aan de orde.  
•    De geleidelijke afschaffing van de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting. De eerste stap is hiervoor in 2009 gezet.  De overdraagbaarheid is vanaf 2023 ten einde voor de niet-verdienende partner in alleenverdienershuishoudens geboren na 1962 en neemt daarna verder af voor degenen geboren vóór 1962. 
•    De wijzigingen in de ondernemersbelastingen naar aanleiding van de Wet werken aan winst. 
•    De aftopping van de aftrek van de pensioenpremie die in 2015 is ingevoerd.  
•    De geleidelijke fiscalisering van de AOW-premie. Hierdoor gaan geleidelijk gepensioneerden en niet-gepensioneerden hetzelfde eerst en tweede schijftarief in de loon- en inkomstenbelasting betalen. 

In de navolgende paragrafen wordt eerst een korte beschrijving gegeven van de vier casus, waarbij wordt ingegaan op de tijdlijn van belastinghervormingen en de rollen van verschillende politiek-economische factoren in het hervormingsproces. De keuze voor deze factoren is toegelicht in de bijbehorende CPB Policy Brief. De bijlage bij dit achtergronddocument bevat uitgebreide tijdlijnen van de uitgelichte hervormingen.

Deel deze pagina