27 mei 2021

Brave new data – Databeleid in een imperfecte wereld

Bouwstenen voor nieuw databeleid

Persbericht
Data vormen een steeds belangrijker onderdeel van de economie en bieden kansen om maatschappelijke uitdagingen op te lossen. De markt voor data werkt echter niet goed doordat keuzes van individuele consumenten en organisaties impact hebben op anderen (externe effecten) en door ongelijke machtsverhoudingen. Als gevolg wordt soms te veel data verzameld en gedeeld – bijvoorbeeld privacygevoelige data – en soms juist te weinig, zoals data voor wetenschappelijk onderzoek. In de publicatie ‘Brave new data’ verkennen CPB-onderzoekers bouwstenen voor nieuw databeleid, waaronder het verschuiven van keuzebevoegdheid naar collectieven, bijvoorbeeld een groep consumenten, en direct overheidsingrijpen.
primary-image 740x420

Door twee knelpunten werkt de data-economie niet optimaal. Allereerst beïnvloedt de keuze van een organisatie of individu om data te delen de gebruikerservaring of privacy van anderen. Onze digitale levens zijn met elkaar vervlochten, denk bijvoorbeeld aan foto’s op sociale media waar meerdere mensen op staan of DNA-data die informatie kunnen bevatten over familieleden. Ten tweede hebben bedrijven en andere dataverwerkers vaak meer onderhandelingsmacht dan consumenten en andere dataleveranciers. Een algemene marktbrede aanpak, zoals de huidige Algemene Verordening Gegevensbescherming, is niet altijd toereikend om deze knelpunten op te lossen. De data-economie kan beter werken wanneer toekomstig beleid zich richt op de knelpunten van externe effecten bij datagebruik en scheve onderhandelingsmacht. 

Collectieve data-overeenkomsten

Een beleidsoptie is om mensen de mogelijkheid te geven om collectief te onderhandelen en te beslissen over verwerking van hun data. In zo’n collectieve data overeenkomst (CDO) kunnen bijvoorbeeld leden van een sportclub gezamenlijk afspraken maken over gebruik van foto’s en video’s, of de algemene voorwaarden met een grote dataverwerker aanpassen. Wanneer ‘de markt’ onvoldoende zorgt voor datadelen, dan kan de overheid (financiële) prikkels geven om datadelen te stimuleren. 

Overheidsingrijpen

In andere situaties, vooral wanneer de knelpunten groot zijn, kan direct ingrijpen door de overheid nodig zijn. De oprichting van publieke databanken is een manier om de baten van data voor een groter deel van de samenleving beschikbaar te maken. Om negatieve effecten te verkleinen kunnen verboden en verplichtingen voor de hand liggen. Voorbeelden zijn een verbod op verzameling of gebruik van een bepaald type data en verplichtingen om binnen een bedrijf scheidingen aan te brengen tussen verschillende datagedreven diensten.  

Om te weten welk beleid past, is kennis nodig over de data-economie. Regulering van data is complex. Beter databeleid vraagt daarom ook om meer kennis over digitalisering bij de overheid. 

Contactpersonen

Photo of Jeannette Duin
Jeannette Duin +31 6 15698340 Lees verder

Data are playing an increasingly important role in our economy. Companies use data to improve and innovate their products and services. Medical data, for instance, are used to train algorithms in detecting tumours, and user data for social media platforms are analysed to develop targeted advertising. Data are also used by consumers to help them make better-informed purchasing decisions, for example through reviews or ratings.

27 mei 2021
De data-economie heeft de afgelopen twee decennia onze leefwereld ingrijpend veranderd. Zoekmachines en smartphones zijn nauwelijks meer weg te denken. Datadelen staat aan de basis van de data-economie. Vaak beslissen individuele consumenten of organisaties zelf of ze data willen delen en dit is doorgaans ook het uitgangspunt van beleid. De keuze om data te delen beïnvloedt echter ook anderen. Bijvoorbeeld doordat privacy van individuen met elkaar vervlochten is. Als samenleving delen we soms te weinig data en soms teveel. Op welke andere manieren kunnen we de data-economie inrichten?

Wetenschappers houden zich meer en meer bezig met de beantwoording van die vraag. In dit achtergronddocument geven we een overzicht van de economische literatuur over dit onderwerp. We analyseren de datawaardeketen en bekijken hoe data economische kosten verandert. Er zijn verschillende marktfalen, zoals externe effecten en ongelijke onderhandelingsmacht, die de werking van de data-economie belemmeren. Om die marktfalen aan te pakken zijn meerdere beleidsrichtingen denkbaar. Door naast de traditionele focus op individuele keuzevrijheid, ook collectieve instrumenten in de data-economie te introduceren wordt de kans op optimaal gebruik van data vergroot.

Contactpersonen

Photo of Ramy El-Dardiry
Ramy El-Dardiry +31 6 12986645 Lees verder
Milena Dinkova Lees verder
Photo of Bastiaan Overvest
Bastiaan Overvest +31 6 21358951 Lees verder

Contactpersonen

Photo of Ramy El-Dardiry
Ramy El-Dardiry +31 6 12986645 Lees verder
Photo of Bastiaan Overvest
Bastiaan Overvest +31 6 21358951 Lees verder
Milena Dinkova Lees verder
Photo of Rob Aalbers
Rob Aalbers +31 6 21704716 Lees verder