Ramingen FAQ

Het CPB krijgt regelmatig vragen over zijn ramingen en de (Nederlandse) economie. Hier kunt u antwoorden op veelgestelde vragen vinden.

Bekijk de YouTube-video 'Uitleg van de CPB Ramingen'. Er is ook een PDF-bestand met een uitgebreide set vragen en antwoorden te downloaden.

Het CPB publiceert jaarlijks vier kortetermijnramingen voor de economie in Nederland en de wereldeconomie. Deze vormen de basis voor de sociaal-economische besluitvorming door de regering. De ramingen bevatten economische vooruitzichten voor het lopende en komende jaar. Bekijk de meest recente raming en de ramingen-tijdlijn.

De vier ramingen zijn: 

  • Het Centraal Economische Plan (CEP) in maart 
  • De juniraming
  • De Macro Economische Verkenning (MEV) in september (Prinsjesdag)
  • De decemberraming

De kortetermijnramingen behandelen de internationale conjunctuur, de Nederlandse volumeconjunctuur op macro-niveau (economische groei, consumptie, investeringen, uitvoer en invoer), prijzen, arbeid en inkomen (lonen, werkgelegenheid, arbeidsaanbod, werkloosheid en koopkracht) en de overheidsfinanciën.

Daarnaast publiceert het CPB:

  • In augustus een concept-versie van de MEV (cMEV). Op basis daarvan kan het kabinet aanvullende maatregelen nemen, met name voor de koopkracht
  • In maart bij CEP een rollende, meerjarige raming in aanvulling op de raming voor de korte termijn.  Als input voor de meerjarige begrotingsramingen van het kabinet
  • Vóór elke nieuwe kabinetsperiode een macro-economische verkenning voor de komende vier of vijf jaar: de middellangetermijnverkenning (mlt). 

De ramingen zijn gebaseerd op nationale en internationale cijfers: een inschatting van de wereldhandel, invoerprijzen en de wisselkoers. Verder voorzien we de overheidsuitgaven en –inkomsten van een waarde. De meest recente CBS-cijfers (Nationale rekeningen) vormen een belangrijke informatiebron. Daarnaast  houden we rekening met cao-afspraken, handels- en groeiprognoses van internationale organisaties, het aantal verstrekte uitkeringen en mutaties in de Rijksbegroting. De beleidsuitgangspunten en data vertalen we vervolgens in een consistent en plausibel totaalbeeld, met behulp van economische modellen. Hierbij wordt kritisch naar de modeluitkomsten gekeken. Deze ‘expert opinion’ wordt gebruikt om maand- en kwartaalpatronen te interpreteren, soft indicators te duiden en uitkomsten van verschillende modellen te combineren. Waar nodig leidt deze informatie tot bijsturing van de voorlopige uitkomsten.

Het CPB gebruikt zowel voor de korte-termijnramingen als voor de middellange- termijnverkenningen het macro-econometrische model SAFFIER II. Daarnaast worden specifieke submodellen gebruikt, bijvoorbeeld voor het internationale beeld (NiGEM), belastingen (TAXUS) en sociale zekerheid (MIMOSI). Een overzicht van de gebruikte modellen is te vinden op de website.

De ramingen kennen diverse onzekerheden, zoals de raming van de internationale economie, de inschatting van de stand van de conjunctuur en  de invloed van binnenlandse en buitenlandse ontwikkelingen op de Nederlandse economie. Hoewel de ramingen niet systematisch te hoog of te laag zijn, worden in sommige jaren (soms grote) voorspelfouten gemaakt. Vergelijkingen uit het verleden laten zien dat de trefzekerheid van het CPB vergelijkbaar is met instellingen als de OESO, de Europese Commissie en het IMF. Naast de meest waarschijnlijke voorspelling publiceert het CPB fan charts, die een kwantitatieve duiding geven van de ramingsonzekerheid. 

De CPB-ramingen kennen diverse bronnen van fouten, bijvoorbeeld:

  • Modelonzekerheid: Het gebruik van een macro-econometrisch model brengt noodzakelijkerwijs onzekerheid met zich mee. Modelparameters zijn geschat, de exacte waarde is onzeker. Bovendien zijn ze geschat op basis van data uit het verleden, deze relaties kunnen niet altijd zonder meer worden toegepast op de toekomst. Als er aanwijzingen zijn dat het model de samenhang tussen economische variabelen niet goed beschrijft, worden de modeluitkomsten bijgestuurd of wordt het model herzien dan wel herschat. 
  • Onzekerheid over het verleden: Cijfers  over het recente verleden worden later bijgesteld omdat nieuwe informatie beschikbaar is gekomen. Zo stelt het CBS zijn voorlopige cijfers voor bbp-groei soms achteraf aanzienlijk bij. Dit betekent dat er bij het maken van een raming is uitgegaan van een ‘onjuist’ voorlopig cijfer. 
  • Geplande beleidsmaatregelen worden veranderd: In de MEV worden beleidsmaatregelen van het kabinet meegenomen in de berekeningen. Als de regering haar beleid wijzigt of extra maatregelen neemt, verandert daarmee ook de toekomstige economische ontwikkeling. 
  • Onzekerheid over toekomstige internationale ontwikkelingen: De inschatting van buitenlandse economische ontwikkelingen is onzeker, onder meer door onvoorziene gebeurtenissen zoals terroristische aanslagen of geopolitieke spanningen Deze onzekerheid is een belangrijke bron van ramingsfouten doordat de Nederlandse economie een open karakter heeft. 
  • Expert opinion: Modelramingen worden soms aangepast op basis van inzichten van experts, bijvoorbeeld om relevante informatie te gebruiken die niet op een andere manier in de raming is meegenomen, zoals anticipatie op aangekondigde beleidswijzigingen of de uitkomst van cao-onderhandelingen. Deze bijsturing op basis van expert opinion kan achteraf fout zijn geweest. 

De output gap is het verschil tussen de potentiële en de feitelijke productie. Een positieve output gap betekent dat de feitelijke productie boven het potentiële productieniveau ligt, waardoor er sprake is van spanning in de economie (hoogconjunctuur). Een negatieve output gap geeft laagconjunctuur aan: de feitelijke productie ligt dan onder het potentiële productieniveau. De omvang van de output gap is afhankelijk van de mate van onder- of overbezetting van de productiecapaciteit. Ook de ruimte of krapte op de arbeidsmarkt speelt een rol.

Contactpersonen

Foto Stanley Wagteveld
Stanley Wagteveld +31 6 27060038 Lees verder
Foto Marente Vlekke
Marente Vlekke +31 6 25687697 Lees verder
Foto Monique de Haard
Monique de Haard +31 6 21172907 Lees verder